Çalışanların işten ayrılma süreci, işverenler için önemli bazı yasal yükümlülükleri içerir. Bu süreçte en önemli adımlardan biri, işten çıkış bildirgesi bilgilerinin doğru şekilde doldurulması ve zamanında SGK’ya iletilmesi. İşten çıkış sürecinde, işverenin çalışanın sigorta işlemlerini sonlandırmak için e-sigorta kanalı üzerinden elektronik ortamda bildirim yapması gerekir. Bu bildirgede çalışanın kimlik bilgileri, adresi, sosyal güvenlik bilgileri ve işten çıkış nedeni gibi bilgiler yer alır. Bildirim tarihi en önemli noktalarından bir tanesidir. İşten ayrılış tarihi doğru olarak bildirilmelidir. İşten çıkış işleminin yasal süresi, çalışanın işten ayrıldığı tarihten itibaren en geç 10 gün içerisinde gerçekleşmesi gerekir. İşten ayrılış bildirgesinin verilmesi gereken yasal sürenin son gününün resmî tatile rastlaması halinde bildirge resmî tatili izleyen ilk iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verildiği takdirde, yasal süresi içinde verilmiş sayılmaktadır.
İşten ayrılış bildirimi yapılırken dikkat edilmesi gereken noktalardan biri çalışanın işten ayrılma sebebini belirten İşten çıkış kodları, önemli unsurdur. Bu kodlar, SGK’ya yapılan bildirimde yer alır ve çalışanın neden işten ayrıldığını gösterir. Bu alanda yapılan hatalar çalışanın işsizlik ödeneğinden faydalanmasına engel olabilir ya da yersiz ödenekten faydalanmasını sağlayabilir. Sigortalıya hak etmediği halde işsizlik ödeneği ödenmesine sebep olan işveren hakkında cezai işlem uygulanabilir. Bu nedenle sehven yapılan yanlış bildirimlerin mutlaka düzeltilmesi gerekmektedir. İşçinin işten ayrılış bilgileri işten ayrılma tarihinden itibaren 11. gün İŞ-KUR tarafından kurum bilgisayar sistemine erişim sağlanarak alındığı için 10 günlük süreden sonra yapılan düzeltmeler İŞ-KUR tarafından kabul edilmez. Bu nedenle işverenlerin düzeltme sebebine ilişkin kanıtlayıcı belgelerle İŞ-KUR müdürlüklerine başvurmaları gerekir.
Çalışanın meslek kodu, güncel kod ile girilmelidir. Eğer çıkış nakil ise alt kısımda nakil gideceği iş yeri doğru bir şekilde girilmelidir ve hak edişleri doğru bir şekilde bildirilmelidir. Birden fazla iş yerinde çalışanlar için doğru iş yeri SGK’ya girilip bildirim yapılmalıdır. Ay içerisinde 30 günden az çalışılmış ise (istirahat veya puantaj kaydı veya başka nedenlerle) eksik gün bildirilmesi durumunda eksik gün nedeni ve kodu girilmelidir. İşten ayrılma tarihinden itibaren 10 günlük süreyle genel sağlık sigortasından faydalanılabilir. Bir yıl içerisinde 90 gün sigortalılık süresinin bulunması durumunda ise 10 günlük süreye ilave olarak 90 gün süre ile bakmakla yükümlü olunan kişiler de dâhil olmak üzere sağlık hizmetlerinden faydalanılabilir. Malullük ve yaşlılık aylığı bağlanması için işinden ayrılan sigortalıların, sigortalı işten ayrılış bildirgeleri 10 günlük süre beklenmeden verilmelidir. Çalışanın iş kolu ve sigortalının adresi her zaman e-sigorta yoluyla işverenler tarafından değiştirilebilir.
Eğer bu süre içinde bildirge verilmezse, işveren yasal yaptırımlarla karşılaşabilir. İşten ayrılış bildirgesinin zamanında verilmemesi durumunda, tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı için Asgari Ücretin 10’da 1’i tutarında idari para cezası uygulanacaktır.
Çalışanın işten ayrılma sebebini belirten İşten çıkış kodları aşağıda belirtildiği gibidir.
1- Deneme Süreli İş Sözleşmesinin İşverence feshi
2- Deneme Süreli İş Sözleşmesinin işçi tarafından feshi.
3- Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi(istifa)
4- Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi.
5- Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi.
8- Emeklilik(yaşlılık) veya toptan ödeme nedeniyle.
9- Malulen emeklilik nedeniyle.
10- Ölüm.
11- İş kazası sonucu ölüm.
12- Askerlik.
13- Kadın işçinin evlenmesi
14– Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması
15– Toplu işçi çıkarma
16– Sözleşme sona ermeden sigortalının aynı işverene ait diğer işyerine nakli
17– İşyerinin kapanması
18– İşin sona ermesi
19– Mevsim bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Tekrar başlatılmayacaksa "4" nolu kod kullanılır)
20– Kampanya bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Tekrar başlatılmayacaksa “4” nolu kod kullanılır)
21– Statü değişikliği
22– Diğer nedenler
23– İşçi tarafından zorunlu nedenle fesih
24– İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih
25– İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış nedeni ile fesih
26– Disiplin kurulu kararı ile fesih
27– İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih
28– İşveren tarafından sağlık nedeni ile fesih
29– İşveren tarafından işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih
30– Vize süresinin bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullan Tekrar başlatılmayacaksa “4” nolu kod kullanılır)
31– Borçlar Kanunu, Sendikalar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesih
32– 4046 sayılı Kanunun 21. maddesine göre özelleştirme nedeni ile feshi
33– Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi
34– İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih
35- 6495 SK nedeniyle devlet memurluğuna geçenler
36- KHK ile işyerinin kapatılması
37- KHK ile kamu görevinden çıkarma
38- Doğum Nedeniyle İşten Ayrılma
39- 696 KHK ile kamu işçiliğine geçiş
40- 696 KHK ile kamu işçiliğine geçilememesi sebebiyle çıkış
41-Re’sen işten ayrılış bildirgesi düzenlenenler (SGK tarafından değişik gerekçeler nedeniyle işten ayrılışları re ’sen düzenlenenler için seçilecek koddur.)
42- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-a İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması.
43- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-b İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranışlarda bulunması yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnatlarda bulunması.
44- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-c İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması.
45- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-d İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması.
46- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-e İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması.
47- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-f İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi.
48- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-g İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi.
49- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-h İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.
50- 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-ı İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması.
"İmza atmadan işten çıkış olur mu" sorusuna gelince, işten çıkış işlemleri genellikle çalışanın bilgisi ve onayı ile gerçekleştirilir. Ancak bazı durumlarda işverenin tek taraflı bildirimiyle de işten çıkış işlemi yapılabilir. Bu durumda işverenin yasal süreçlere uygun hareket etmesi gerekir.
HANGİ ÇIKIŞ KODLARINDAN KIDEM TAZMİNATI HAKKI KAZANILIR?
Kıdem tazminatı hak kazanılan işten çıkış kodları aşağıdaki gibidir.
• Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi (Kod 4)
• Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi (Kod 5)
• Emeklilik (yaşlılık) veya toptan ödeme nedeniyle (Kod 8)
• Malulen emeklilik nedeniyle (Kod 9)
• Ölüm (Kod 10)
• İş kazası sonucu ölüm (Kod 11)
• Askerlik (Kod 12)
• Kadın işçinin evlenmesi (Kod 13)
• Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması (Kod 14)
• Toplu işçi çıkarma (Kod 15)
• İşyerinin kapanması (Kod 17)
• İşin sona ermesi (Kod 18)
• İşçi tarafından zorunlu nedenle fesih (Kod 23)
• İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih (Kod 24)
• İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih (Kod 25)
• İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih (Kod 27)
• İşveren tarafından sağlık nedeni ile fesih (Kod 28)
• Borçlar Kanunu, Sendikalar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesih (Kod 31)
• 4046 sayılı Kanunun 21. maddesine göre özelleştirme nedeni ile fesih (Kod 32)
• Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi (Kod 33)
• İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih (Kod 34)
• 6495 SK. Nedeniyle Devlet Memurluğuna Geçiş (Kod 35)
• 696 sayılı KHK ile kamu işçiliğine geçilmemesi sebebiyle çıkış (Kod 40)
Örnek Kıdem Tazminatı Hesaplaması: İşçinin son aylık brüt ücreti 1.599,22 TL, bu brüt ücrete eklenecek sosyal yardım ise 430,80 TL ve işçi 1 yıl 3 ay 8 gün çalışmış olsun;
• Giydirilmiş Ücret: 2.030,02 TL
• 2.030,02 TL x 1 yıl = 2.030,02 TL
• 2.030,02 TL : 12 ay x 3 ay = 507,51 TL
• 2.030,02 TL : 365 gün x 8 gün = 44,49 TL
• Kıdem Tazminatı Brüt = 2.582,02 TL
• Damga Vergisi (%07,59) = 19,60 TL
• Kıdem Tazminatı Net = 2.562,42 TL
HANGİ ÇIKIŞ KODLARINDAN İHBAR TAZMİNATI HAKKI KAZANILIR?
İhbar tazminatı hak kazanılan işten çıkış kodları aşağıdaki gibidir.
• Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi (Kod 4)
• Toplu işçi çıkarma (Kod 15)
• İşyerinin kapanması (Kod 17)
• İşin sona ermesi (Kod 18)
• Borçlar Kanunu, Sendikalar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesih (Kod 31)
• 4046 sayılı Kanunun 21. maddesine göre özelleştirme nedeni ile fesih (Kod 32)
• İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih (Kod 34)
• 696 sayılı KHK ile kamu işçiliğine geçilmemesi sebebiyle çıkış (Kod 40)
HANGİ ÇIKIŞ KODLARINDAN İŞSİZLİK MAAŞI HAKKI KAZANILIR?
İşsizlik Maaşına hak kazanılan işten çıkış kodları aşağıdaki gibidir.
• Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi (Kod 4)
• Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi (Kod 5)
• Toplu işçi çıkarma (Kod 15)
• İşyerinin kapanması (Kod 17)
• İşin sona ermesi (Kod 18)
• İşçi tarafından zorunlu nedenle fesih (Kod 23)
• İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih (Kod 24)
• İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih (Kod 25)
• İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih (Kod 27)
• İşveren tarafından sağlık nedeni ile fesih (Kod 28)
• Borçlar Kanunu, Sendikalar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesih (Kod 31)
• 4046 sayılı Kanunun 21. maddesine göre özelleştirme nedeni ile fesih (Kod 32)
• Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi (Kod 33)
• İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih (Kod 34)
• 696 sayılı KHK ile kamu işçiliğine geçilmemesi sebebiyle çıkış (Kod 40)